F1 IJsselmeerkust

28,4 km · 2-3 uur · fietsen · rondje vanuit Stavoren · via Molkwerum · Hindeloopen

Langs de kust van het IJsselmeer met uitzicht op Enkhuizen

De F1 IJsselmeerkust telt 8 stops met 10 verhalen. Ze spelen vanzelf af zodra je in de buurt van een van die 8 komt, voorgelezen door je eigen telefoon — voor vertrek of achteraf zijn ze ook gewoon te lezen.

De route is 28,4 kilometer, ongeveer 2-3 uur — gerekend op fietsen, via Molkwerum · Hindeloopen.

Onderweg kom je langs Vuurtoren Stavoren, Warns & De Spylder, Johan Frisokanaal, Kwelderrand Stoenckherne, Hindeloopen, Strand Hindeloopen, Bocht van Molkwar en Molkwerum.

Je kunt de F1 IJsselmeerkust in beide richtingen fietsen. De gids volgt je positie over die 28,4 kilometer en vertelt wat er op dat moment aan de beurt is; kom je ervan af, dan wijst hij terug naar de dichtstbijzijnde van de 8 stops die nog vooruit ligt.

Open deze route in de gids

De dorpen op deze route, op volgorde

• Stavoren — 1 stop met 1 verhaal van de 32 die de gids over Stavoren kent op de F1 IJsselmeerkust.
• Molkwerum — 2 stops met 4 verhaalen van de 8 die de gids over Molkwerum kent op de F1 IJsselmeerkust.
• Hindeloopen — 2 stops met 3 verhaalen van de 7 die de gids over Hindeloopen kent op de F1 IJsselmeerkust.

De verhalen buiten de dorpen

Warns & De Spylder

U kruist het Johan Frisokanaal. Even verderop ligt het slagveld van Warns — hier versloegen de Friese boeren in 1345 de Hollandse ridders van graaf Willem de Vierde.

Kwelderrand Stoenckherne

Maar in het voorjaar kleurt dit buitendijk

De stinkhoek die geel kleurt

Stoenckherne betekent letterlijk stinkhoek — hier spoelde eeuwenlang materiaal aan dat vervolgens verrotte. Maar in het voorjaar kleurt dit buitendijkse kweldergebied felgeel van de spindotterbloem, een zeldzame plant die alleen op zilte kwelders groeit. Het gebied is sinds 2009 onderdeel van Natura 2000 en telt 5207 hectare aan buitendijkse terreinen. Limousine koeien grazen hier van voorjaar tot oktober en houden het landschap open.

Bocht van Molkwar

In het vroege voorjaar overnachten hier soms maar liefst 15.000 kemphan

De nacht van 15.000 kemphanen

De Bocht van Molkwar is 271 hectare groot en wordt beheerd door It Fryske Gea. In het vroege voorjaar overnachten hier soms maar liefst 15.000 kemphanen — steltlopers op doortrek naar hun broedgebieden in Noord-Rusland. Vanuit vogelkijkhut De Sweltsjekoai kijk je over de rietkragen. Op de kijklijst staan ook wintertalingen, goudplevieren, zwarte ruiters en bij helder weer de zeearend.

Wat de gids onderweg nog meer vertelt

Op de stille stukken zoekt de gids zelf een verhaal in de buurt. Deze staan er nu voor deze route klaar.

Molkwerum

Bij Molkwerum gaat een oud verhaal. Het dorp Molkwerum werd voorheen wel eens « het Heksershol » genoemd omdat, naar men zeide, het aantal tooveressen daar groot was. Deze dames kwamen soms laat in den avond bijeen achter den zeedijk bij liet hooge zand, en staken dan in nielkmouden (fries: aden) over zee naar Spanje of' ergens anders heen, ter feestviering. Voeren ze op die manier soms over een meer, dan hadden zij wel eens een kloet nodig en hiervoor gebruikten zij dan een stopnaald. Men vertelt ook dat eene heks 's nachts koud als een steen in haar bed ligt, terwijl hare ziel op reis is. Ook heeft zij geen schaduw. Bron: Waling Dykstra, Uit Friesland's volksleven, 1896.

Warns

Bij Warns gaat een oud verhaal. Een schoenmakersknecht te Warns werd betooverd door eene vrouw van Molkwerum, terwijl hij bezig was haren voet te meten voor een paar nieuwe schoenen. Zij maakte van deze gelegenheid gebruik om zijn hoofd, dat toevallig ongedekt was, te beademen. Spoedig hierop werd de man ongesteld, maar niet dan na veel dokteren en meesteren begreep men, dat hij betooverd was, De beschuldigde vrouw werd nu met vriendelijke praatjes bij hem in huis gelokt, terwijl daar eenige ruwe mannen bijeen waren gekomen. Na de deuren en vensters gesloten te hebben, dwongen die mannen haar den betooverde te zegenen met de woorden: In den naam des Vaders, des Zoons en des Heiligen Geestes. Tevens werd zij tot bloedens toe mishandeld, ten einde den lijder iets van haar bloed toe te dienen. Bron: Waling Dykstra, Uit Friesland's volksleven, 1896.

Visserswoning

Op zo'n 1,7 kilometer naar het noorden staat het rijksmonument Visserswoning. Visserswoning, blijkens de in hout aangebrachte inscriptie boven de inpandige toegangsdeur, gebouwd in 1716. De detaillering is overwegend negentiende-eeuws. Het snijwerk van de deuromlijsting is verwant aan dat van het nabijgelegen 'Zuiderzeestadje' Hindeloopen. Het pandje is mooi gelegen aan de rand van het beschermde dorpsgezicht Molkwerum en grenst aan de landerijen. Oorspronkelijke plattgrond. G. en ANNO 1716. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, rijksmonumentenregister, monumentnummer 527248.

Sudermarpolder

Op zo'n 2,3 kilometer naar het zuidwesten staat de plek Sudermarpolder. Het gebied is een voormalige droogmakerij op kleigrond en is voor het grootste deel in bezit van It Fryske Gea. Bij de plekken waar nog zout kwelwater omhoog komt groeien zoutminnende graslandplanten. In de sloten groeien zwanenbloem en de zannichellia. Het open graslandgebied met langs de dijk een brede vaart met rietkragen is een broedgebied voor weidevogels, ’s winters zit het vaak vol met ganzen. Kritische vogelsoorten als tureluur en veldleeuwerik komen hier tot broeden. Bron: Wikipedia.

Bocht fan Molkwar

Ongeveer 1,3 kilometer naar het noordoosten ligt het natuurgebied Bocht fan Molkwar. Het natuurgebied de Bocht fan Molwar is het buitendijks gelegen gebied tussen Hindeloopen en Molkwerum. Het gebied bestaat uit rietland, schraalgrasland, enkele kunstmatig aangelegde eilandjes voor de Friese kust en het omringende water. Het terrein op het land is 23 hectare groot, het reservaat voor watervogels telt 274 hectare. Het natuurterrein wordt beheerd door de Friese natuurbeschermingsorganisatie It Fryske Gea, die in 1995 drie eilandjes aanlegde voor de kust tussen Hindeloopen en Molkwerum. Vanaf die tijd heeft het gebied zich ontwikkeld tot een rust- en broedplaats voor grote aantallen water- en weidevogels. Bron: Wikipedia.

Koudum

Bij Koudum gaat een oud verhaal. Op eene zeer eigenaardige wijze is het dorp Koudum aan zijn naam gekomen. De heeren, die het dorp hadden gesticht, waren op een winteravond samen gekomen om te overleggen hoe ze hun kind zouden doopen. Zij werden 't hieromtrent niet spoedig eens. Zij zaten in een kring om den haard, waarop een tamelijk groot turfvuur brandde, want het was koud dien avond. Toch werd de gloed van het vuur hen op den duur te sterk, vooral voor de schenen. Daarom riepen ze: «Koud om! Koud om!» — De knecht, die hen bediende, wist wat dit beteekende: hij moest het gloeiende haardvuur omhullen met een laag koude turven. Dit hielp wel voor een oogenblik, maar de koude turven veranderden spoedig in gloeiende kolen. Dan was 't weêr: «Koud om! Koud om!» Toen men dit twee-, driemaal had herhaald, merkte een der heeren op, dat de grote hond, die mede bij den haard zat, achteruit schikte wanneer 't hem te heet werd. Mijnheer beproefde dit ook, zijne metgezellen volgden en spoedig erkenden allen, dat dit middel beter was dan telkens het vuur te vergrooten. En terwijl zij zich nu vroolijk maakten over hun eigen stompzinnigheid, kwamen zij overeen, dat hun dorp maar Koud-om zoude heeten. — Anderen zeggen Kou-dom — Koedom, dom als eene koe. De naam is later veranderd in Koudum. De Trynwouden. Bron: Waling Dykstra, Uit Friesland's volksleven, 1896.

Hindeloopen

Bij Hindeloopen gaat een oud verhaal. Hjo het hjar doaiter op 'e tuttelpleate (Hindeloopen ). Zij heeft haar dochter op de titelplaat. Hja het dêr in trekplaster. Het meisje heeft daar ter plaats een trekpleister (een bemind voorwerp, waarom zij er liefst blijft wonen of anders zich er gaarne vertoont ). Hja is onder 'e hoantsen ütbret. Zij is onder de kemphanen uitgebroed. — Zjj is eene feeks. Hja is in stikje güd dat net forblikke scil. Zij is een stukje goed dat niet zal verkleuren (eene degelijke jonge vrouw of meisje). Hjit, fcnld. Hy is gau hjit en gau kdld lyk as in bliken tsjettel. Hjj is ras heet en ras weêr afgekoeld, als een blikken ketel. Dêr icird ik hjit noch kdld fen. (Die vermaning, berisping of dreigementen; dat ernstig geval) daar trek ik mij niets van aan. — Ook: Dat komt my net oan V kalde klean. Hy is bang dat er hint oan kdld wetter barne scil. Hij vreest zich aan koud water te zullen branden (is te schroomvallig om iets van beteekenis te ondernemen). It is my to hjit, ik Ut it stean. Het is mij te heet ik neem het niet. Bron: Waling Dykstra, Uit Friesland's volksleven, 1896.

Reddingboothuis

Ongeveer 2,3 kilometer naar het westen ligt het rijksmonument Reddingboothuis. Het reddingboothuis van het Reddingsstation te Hindeloopen, dat deel uitmaakt van de "Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij", is in 1911 gebouwd door Tjeerd Diekkes uit Hindeloopen. De KNRM is opgericht met het doel om hulp te verlenen aan zeelieden die voor de Nederlandse kust voeren en in gevaar verkeerden. In eerste instantie was de reddingsmaatschappij actief langs de kust van de Noordzee, pas tegen het begin van de twintigste eeuw werd het reddingswerk ook langs de Wadden- en Zuiderzeekust verricht. Hindeloopen was één van de eerste reddingsstations langs de Zuiderzeekust. Het boothuis met helling voor de roei-reddingsvlet is op de dijk gebouwd. De eerste redding vond pas plaats in 1919. In 1941 is de roei-reddingsboot vervangen door een motor-reddingsboot. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, rijksmonumentenregister, monumentnummer 513628.

De Vlijt

Ongeveer 2,4 kilometer naar het zuiden ligt De Vlijt. De molen De Vlijt staat aan de Molenbuurt in Koudum (gemeente Súdwest-Fryslân). De molen werd oorspronkelijk in de achttiende eeuw gebouwd als poldermolen te Oppenhuizen. In 1986 werd de molen verplaatst naar zijn huidige locatie en verbouwd tot een korenstellingmolen, type spinnenkop. Constructie: de romp van de ondertoren is gedekt met dakpannen. Kap gedekt met houten delen en geheel geteerd, met een vlucht van 16,40 meter. De molen is maalvaardig en het malen van graan gebeurt op vrijwillige basis. De molen is in het beheer van de Molenstichting Súdwest-Fryslân. Bron: Wikipedia.

Galamadammen

In het aardrijkskundig woordenboek van rond 1840 staat over Galamadammen het volgende. ) en eene herberg, welke, om hare vermakelijke ligging, niet zelden tot het houden van vischpartijen, bijeenkomsten enzovoort, gekozen wordt; doch het lusthuis is weggebroken, en de herberg, vergroot en verbeterd, verplaatst op den Slaperdijk, nevens de sluis. Deze herberg levert een allerfraaist uitzigt op over de geheele grietenij, de steden Stavo- ren en Hindeloopen, de Morrha, de Kuilaart en andere grootc wate- ren, tusschen welke de Galama-dammcn-sluis de scheiding is. De levendigheid van dit overschoone panorama wordt vermeerderd door de veelvuldige doorvaart van schepen, die van en naar Stavoren komen. Ook worden aldaar de vergaderingen gehouden van het departement Hemclumer-Oldephaert-en-Noordwolde der Maatschappij: Tot ff ut ran 't Algemeen. (I, Zie otct dett dr r J. \\. Bron: Van der Aa, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, 1839-1851.

Amerikaanse

Op zo'n 1,3 kilometer naar het zuiden staat het rijksmonument Amerikaanse. Naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Hercules Metallicus", uit Duitsland geimporteerd door de Rotterdamse handelmaatschappij R S Stokvis & Zonen en begin twintigste eeuw voor het voormalige waterschap "Ymedaem" (thans "Tusken Mar en Klif) geplaatst aan het op de Morra uitwaterende Jan Broerskanaal. Vroeg-twintigste-eeuwse "Amerikaanse windmotor" van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologische belang: - voor de geschiedenis van de industriele archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der windmotoren; - vanwege de ontwikkeling van de vroeg-twintigste-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek naar Amerikaans model; - vanwege zijn voorbeeldfunctie voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling; - vanwege zijn rol in de bemalingsgeschiedenis van het voormalige waterschap "Ypedaem" (thans "Tusken Mar en Klif"); - vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het weide- en natuurgebied, zuidwestelijk van Koudum. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, rijksmonumentenregister, monumentnummer 386776.

In de buurt van deze route

• B3 IJsselmeerkust
  24,2 km · varen · via Hindeloopen · of Enkhuizen ⛴️
• F2 Elfstedentocht
  45,9 km · fietsen · via Workum · Hindeloopen · Bolsward
• W1 Dijkpad Molkwerum
  42,9 km · wandelen · via Molkwerum · Hindeloopen · Workum

Plaatsen langs deze route

Hindeloopen · Johan Frisokanaal · Molkwerum · Stavoren · Stoenckherne · Vuurtoren Stavoren — zie alle plaatsen en de routes die er langskomen.